Những lá thư Nguyễn Gia Trí gởi Phạm Tăng

1- Sựthăng trầm trong lĩnh vực vẽ

*
*
Nguyễn Gia Trí Phạm Tăng
*
Vườn xuân Trung phái nam Bắc, Nguyễn Gia Trí
*
Thiên thai, Phạm Tăng

Lời mở đầu

Sau năm 2000, họa sĩ Phạm Tăng tất cả trao đến tôi một trong những tài liệu liên quan tới ông với hội họa. Một trong những tài liệu này, có hai loại đáng chú ý: đa số lá thư của Nguyễn Gia Trí nhờ cất hộ Phạm Tăng từ bỏ 1960 mang lại 1974 cùng những bài báo tiếng Ý và tiếng Pháp viết về hội họa Phạm Tăng vào thời kỳ biến đổi sung mãn độc nhất (1965-1975), ông thường rước tranh đi triển lãm ở nhiều tỉnh trong và xung quanh nước Ý.

Về tập thư của Nguyễn Gia Trí,Phạm Tăng có dặn tôi tuỳ nghi sử dụng. Tuy thế khi ông còn sống, việc chào làng những lá thư này hơi tế nhị, bắt buộc tôi đã lưu trữ trong làm hồ sơ văn học. Sau khi họa sĩ Phạm Tăng qua đời, rất nhiều lá thư này biến hóa những bốn liệu quý giá, rất cần phải in ra. Lừng khừng vì phân vân tập thư có vừa đủ hay không, tôi đang liên lạc với gia đình họa sĩ Phạm Tăng sinh hoạt Paris, cũng ko được tin gì thêm; ông Phạm Hải Nam, em rể họa sĩ ở Hoa Kỳ đến biết: ông ko rõ về phần nhiều lá thư này, mà lại ông biết năm 1974-1975, khi ông còn nghỉ ngơi nhà họa sỹ tại Roma thấy bao gồm hai bức tranh của Nguyễn Gia Trí. Điều này cân xứng với nội dung các lá thư Nguyễn Gia Trí nhờ cất hộ Phạm Tăng, mà fan hâm mộ sẽ đọc dần dưới đây.

Bạn đang xem: Những Lá Thư Nguyễn Gia Trí Gửi Phạm Tăng 1

Về phần tôi, bài toán chú thích những lá thư này nhằm in ra đi đôi với sự tìm hiểu vai trò của Nguyễn Gia Trí trong Tự Lực văn đoàn, buộc tôi buộc phải đào sâu tiểu sử Nguyễn Gia Trí, khi ấy mới dìm thấy họ có thừa ít bốn liệu về nhà danh họa mà cuộc sống hội họa và giải pháp mạng đan cài với việc nghiệp của bố nhà văn lớn: Khái Hưng, nhất Linh, Hoàng Đạo, vào hai tổ chức triển khai văn hoá và chủ yếu trị: tự Lực văn đoàn và việt nam Quốc Dân Đảng.

Sự nghiệp biện pháp mạng của độc nhất vô nhị Linh Nguyễn Tường Tam, kha khá đã có tương đối nhiều người ghi lại. Mà lại sự nghiệp biện pháp mạng của Nguyễn Gia Trí song song với độc nhất Linh, Khái Hưng, Hoàng Đạo, trong tương đối nhiều thập kỷ, trong khi chưa mấy ai tìm kiếm. Cả đến việc nghiệp hội họa lừng lẫy của ông, đa số người ta cũng chỉ xưng tụng cùng chép lại đều giai thoại không chủ yếu xác. Sự thiếu tư liệu, vày sống sống nước ngoài, chỉ có thể chấp nhận được tôi làm cho hai việc:

Thứ nhất, qua đông đảo lá thư Nguyễn Gia Trí viết mang đến Phạm Tăng, trình bạn bè cuộc sống đối chọi mạc ở trong phòng danh họa vẫn có tiếng là "hái ra tiền" trong năm ông sống ở miền nam từ 1960 cho 1974.

Thứ hai, qua sưu tập Phong Hoá cùng Ngày Nay, sẽ được đưa lên Internet, khơi ra hoạt động biếm họa phòng Pháp của Nguyễn Gia Trí, trong số những người tạo ra Tự Lực Văn Đoàn với là họa sỹ chính của Phong Hoá cùng Ngày Nay. Các bước này lâu dài hơn, hiện không hoàn tất.

Khi tìm hiểu được cả hai khiá cạnh trên, bọn họ sẽ thấy rõ rộng chân dung đích thực trong phòng cách mạng và họa sĩ bậc thầy Nguyễn Gia Trí.

TK

Nguyễn Gia Trí (1908-1993), năm sinh chưa được xác định rõ ràng1, theo lời Lê Phổ, thi đỗ vào trường mỹ thuật Đông Dương năm 1927, khoá 3, cùng lớp cùng với Lê Thị Lựu. Theo Khái Hưng vào truyện phần đông ngày vui, ông bỏ học tới 2 lần.

Mấy năm sau, dựa vào xem tranh tô mài của nai lưng Quang Trân, trưng bày tại hội chợ, thấy thích, ông mới quay trở về trường, học tiếp. Vấn đề này được ông ghi lại, trong bức thư nhờ cất hộ Mai lâu Truyền: "được duyên suôn sẻ nhìn thấy một nhà cửa sơn mài đầu tiên, do một họa sĩ bầy anh, TRẦN-QUANG-TRÂN, triển khai tại ngôi trường Mỹ Thuật hà thành và lấy trưng bày. Nhờ được sự hứng khởi này mà kẻ yếu này, sẽ chán vứt Trường Mỹ Thuật từ năm thứ ba, chẳng cần phải để Ông Hiệu Trưởng, giáo sư hay bằng hữu kêu gọi, lại xoay trở về thường xuyên học với đã chọn môn làm sơn mài"2

Vậy nghệ thuật sơn mài của ta, theo lời Nguyễn Gia Trí, là do Trần quang quẻ Trân sáng chế (khác với lối tô mài của Tầu và Tây) chỉ được đưa vào dậy sống trường thẩm mỹ Đông Dương từ năm 1932. Điều này đã liên tưởng Nguyễn Gia Trí quay trở về trường Mỹ Thuật để học đánh mài. Rồi thiết yếu Nguyễn Gia Trí sẽ là fan đưa thẩm mỹ sơn mài nước ta đến địa điểm toàn bích.

Phạm Tăng (1924-2017) vào trường thẩm mỹ Đông Dương sau Nguyễn Gia Trí 16 năm: Năm 1943, ông thi vào ban hội họa cùng kiến trúc, ít lâu sau, ông bỏ bản vẽ xây dựng để chỉ theo hội họa. Đang học dở dang cuộc chiến tranh bùng nổ, Phạm Tăng về có tác dụng báo sinh hoạt Nam Định cùng Trần Lê Văn cùng Hữu Ngọc, siêng vẽ tranh minh họa chống Pháp. Năm 1954, ông thiên cư vào Nam, hợp tác và vẽ hý họa đến báo tự do (1954-1959), Văn Nghệ tự do thoải mái (1956) và Bách Khoa (1957-1959) tại sử dụng Gòn.

Năm 1959, Phạm Tăng được học bổng sang trọng Ý học thêm hội họa. Trường đoản cú 1962, Phạm Tăng siêng sống bởi hội họa, triển lãm tranh ở những đô thị bự của Ý, như Roma, Firenze, Milano, Venezia... Và nhiều lần tại Bỉ, Áo, Đức, Hoà Lan, Thụy Sĩ, và ở Mỹ châu, trên Brésil với Los Angeles. Năm 1967, tranh ảnh Vũ trụ được giải thưởng Unesco. Tháng 3/1972, Phạm Tăng được Viện Hàn Lâm nghệ thuật và thẩm mỹ Ý (Accademia Tiberina) sống Roma vinh danh Viện Sĩ.

Nội dung tập tài liệu

Nếu họ không tìm kiếm được những tứ liệu viết tay hay đánh máy không giống của Nguyễn Gia Trí, thì các lá thư của Nguyễn Gia Trí giữ hộ Phạm Tăng sau đây sẽ là những hội chứng từ duy nhất vì chính họa sỹ viết tay với đánh máy gửi cho người bạn vong niên Phạm Tăng, cơ hội đó đang sống và làm việc ở Ý.

Những lá thư này, cho thấy thêm một số dữ kiện chính xác về cuộc đời ông, thời kỳ 1960-1974 ở sử dụng Gòn, về nỗi khó khăn và thời hạn lâu lắt để gia công một tranh ảnh sơn mài có mức giá trị, khiến cho nghệ thuật sơn mài khác biệt của Nguyễn Gia Trí phần lớn không ai tiếp nối được.

Những lá thư này, còn làm ta hiểu rõ về cuộc sống một họa sĩ lừng danh, nhưng luôn luôn bị loại nghèo treo đuổi, khẳng định lại 1 phần sự thực về chứng trạng tài chính và cuộc sống đời thường đích thực của Nguyễn Gia Trí, cùng sẽ soi tỏ được một số trong những vấn đề về phiên bản thân ông, về thái độ bảo đảm tác phẩm thẩm mỹ và nghệ thuật trước áp lực đè nén của Mai lâu Truyền, một quan lại chức thời thượng trong thiết yếu quyền khu vực miền nam năm 1970, và nói lên nhân cách quật cường của họa sĩ trước nạm quyền.

Tập tư liệu này sẽ được đánh số từ hàng đầu đến 12, chia làm ba loại:

1- một số loại 1, gồm ba thư viết tay:

2- loại 2, bao gồm năm thư tiến công máy:

3- một số loại 3, gồm cha tài liệu tấn công máy, Nguyễn Gia Trí giữ hộ Phạm Tăng, tương quan đến vụ Mai thọ Truyền.

Tài liệu số 7: phân tích và lý giải (không đề ngày)

Chúng tôi đánh số tài liệu theo sản phẩm công nghệ tự thời gian, cùng chia bài viết làm tía phần:

1-Những thăng trầm trong nghề vẽ (từ tài liệu tiên phong hàng đầu đến số 3)

2- Nguyễn Gia Trí đương đầu với Mai thọ Truyền (tài liệu số 4 mang lại số 9).

3- số phận bức tranh lớn số 1 của Nguyễn Gia Trí (tài liệu số 10 cho số 12)

*

Việc tranh Nguyễn Gia Trí đo bởi tấc, mét

Nhưng trước khi đọc tập tài liệu này, tất cả một vần đề khá quan trọng cần được trình bầy để giải toả mọi hiểu nhầm về việc tranh Nguyễn Gia Trí đo bởi "tấc, mét", vẫn được phần nhiều mọi bạn chép lại, coi như thể "dấu ấn" đặc trưng của họa sĩ, chứng minh sự kiêu kỳ, khác người của ông và lý do tranh Nguyễn giá Trí phân phối giá cao không người nào sánh nổi.

Cho mang lại nay, người việt nam vẫn ít xem xét việc phân tích cuộc đời các văn nghệ sĩ xuất sắc ưu tú của đất nước, trường đúng theo Nguyễn Gia Trí là điển hình: ông sống rất gần chúng ta nhưng tiểu sử đúng đắn của ông không mấy ai biết rõ.

Ta cũng ko thể gật đầu đồng ý những các loại "tiểu sử" Nguyễn Gia Trí bên trên Wikipédia, với những tin tức như: ""Những năm 70, tài chủ yếu của Nguyễn Gia Trí cho tới "hàng ngàn cây vàng", "tranh ông buôn bán đo bởi tấc", "khách download tranh ông là những triệu phú Nam Phi, phái mạnh Mỹ", "Trần Lệ Xuân sở hữu tranh tặng ngay Nhật hoàng", v.v... được chép đi chép lại trong những bài viết in trên báo trước, rồi được quảng bá rộng rãi trên internet sau.

Riêng việc "tranh ông cung cấp đo bởi tấc" đã được nhìn nhận như một bởi chứng về việc "hái ra tiền" của họa sĩ Nguyễn Gia Trí, rất cần phải giải thích:

Thực ra, bài toán tính giá tranh theo đơn vị chức năng diện tích, là rất thông thường ở những nước có truyền thống lâu đời bán tranh lâu đời, mà có lẽ rằng người Việt không biết rõ. Ở Pháp bức tranh thường được xem theo sốĐiểm (Points) (một cách xác định kích thước bức tranh) với Cote (giá biểu, họa sĩ càng giỏi, càng nổi tiếng, cote càng cao). Ví dụ họa sĩ A tất cả cote là X euros một Point; họa sĩ B có cote là Y euros một Point. Tín đồ buôn tranh cứ theo số Point nhân lên cùng với cote của họa sỹ để định giá bức tranh.

Nguyễn Gia Trí cũng dùng cách thức này, cơ mà thay vì points thì ông định giá tranh của bản thân theo mét vuông.Vấn đề chỉ đơn giản dễ dàng có thế. Điều này không có nghiã bởi vì tranh Nguyễn giá Trí chào bán theo giá m2 mà ông "hái ra tiền".

Vậy một m2 tranh của ông giá bán 1142 đô la. Giá bán tranh như thế không thể gọi là cao!

Nhưng bạn ta vẫn tung ra rất nhiều tin đại nhiều loại như: trong năm 1970, tài chính của Nguyễn Gia Trí cho tới "hàng nghìn cây vàng". Hoặc: "tiền vào như nước, đổ đầy bàn, đếm không xuể ".

Chưa kể đến nghệ thuật đánh mài tối cao của Nguyễn Gia Trí, chỉ việc xét quý hiếm lao động, nếu như đem so sánh giá m2 tranh của ông và thời hạn ông dành ra để kết thúc một m2 ấy, với thời hạn của các họa sĩ khác (đôi khi chỉ việc một buổi, một tuần, là họ làm chấm dứt một mét vuông tranh của họ) thì tranh Nguyễn Gia Trí không thể đắt đối với tranh những họa sỹ nổi giờ khác.

Theo tài liệu 6, 7 cùng 8, cha bức tranh ông tạo nên Thư Viện quốc gia VNCH (ký hiệp đồng tháng 11/1967), làm cho trong hai năm, khánh thành thời điểm cuối năm 1969.

Tổng cộng diện tích s ba tranh này là 14m2 54, trị giá: 2.475.000 đồng VNCH (tương đương cùng với 30.937,5 đô-la Mỹ, ví như tính theo hối suất năm 1966: 1 đô-la=80 đồng VNCH. Tuy nhiên nếu tính theo hối suất năm 1970: 1 đô-la=277,75 đồng VNCH, thì chỉ còn 8.910,9 đô-la).

Chúng ta lại biết rằng, cho đến lúc tranh làm xong, chính phủ vẫn chưa trả không còn tiền, qua lời Nguyễn Gia Trí kể với Phạm Tăng: "Anh biết không trước khi đi lão còn sai phương tiện sư dụ tôi trao tranh cho hắn, hắn sẽ túa khoán trả chi phí nốt mang lại tôi, bằng không sẽ chỉ dẫn tòa". (Tài liệu 10).

Ngoài việc thẩm mỹ và nghệ thuật là vô giá, Nguyễn Gia Trí yêu cầu dành ra 27 tháng, không làm những gì khác, để thực hiện ba nhà cửa này trong xưởng vẽ với rất nhiều thợ. Demo hỏi ngày nay, ai dám thừa nhận một quá trình như vậy, để đạt tới mức một tác dụng tài bao gồm như vậy, chưa tính phải chịu sự rình rập đe dọa của một quan liêu chức hống hách?

Đó là lý do chính, lý do Nguyễn giá Trí luôn luôn có người đặt mua tranh, mà ông vẫn nghèo, như lời ông viết trong những bức thư gửi mang lại Phạm Tăng mà bọn họ sẽ hiểu dần, bên dưới đây.

Tài liệu 1

Lá thư dưới đây có lẽ là thư thứ nhất Nguyễn Gia Trí trả lời thư của Phạm Tăng viết trường đoản cú Roma gửi trở về viếng thăm ông ở sài Gòn.

NGUYỄN GIA TRÍ

26/8 Đường Công-Lý nối dài

SAIGON

Anh Phạm Tăng thân,

Hôm ni xưởng tôi thợ bắt đầu nghỉ Tết, nhân rảnh tí chút viết thơ thăm anh sức khỏe và các bước học hành ra sao.

Anh đã đi được thăm cầm cố Y chưa? Có gặp mặt cũng mang đến tôi hỏi thăm nhé. Anh sang mặt đó, rồi anh đã thấy, chưa phải những tác phẩm của không ít họa sĩ với lối chế tác của họ, là những cái mình được xem mà ảnh hưởng tốt đẹp và bền vững nhất. Theo tôi nghĩ thì dòng hay sống ngoại quốc về môn hội họa của bản thân là, không phải như ở nhà, nhiều giả dối với điệu cỗ trống trống rỗng quá, ở hầu như xứ như Ý với Pháp họ gồm nề nếp chân truyền về nghề nghiệp. Chiếc hay của họ, tôi cho là sự việc tìm tòi thành thực và một đồ vật tin tưởng. Tôi không nói tin tưởng nghệ thuật như nghệ thuật là 1 trong những thứ tôn giáo theo loại lối "nghệ sĩ" đọc nghệ thuật, nghiã là với những hình thức rất sáo của tôn giáo. Tôi dĩ nhiên anh tiếp súc với phần nhiều họa sĩ mặc dù cho là thuộc phần nhiều phái "siêu thực" tốt "trừu tượng" kỳ quặc nhất, ví như là những người nghệ sĩ chân thành, anh vẫn thấy hay lắm, đơn giản và giản dị lắm, vì tại sao là nó từ bỏ nhiên.

Hôm nọ tôi vừa sở hữu được một cuốn Art d'Aujourd'hui trong các số đó có đầy đủ sáng tác hội họa bắt đầu nhứt của Mỹ cùng của Ý. Nhiều cái trông thật thì lừng khừng thế nào, tuy vậy cũng ngộ. Nếu phát âm những bài xích họ viết thì ở bên cạnh những thuyết bí hiểm lại gồm có thuyết "văn chương" quá, để cho mình đâm nghi. đôi khi các ông ấy chỉ làm minh họa rất nhiều thuyết về công nghệ hay triết lý, chẳng gồm gì khác. Nhưng đấy là những thí nghiệm đề nghị thiết, nạm nhiên hàng ngàn người họa chăng mới tất cả một ngưòi tìm kiếm được một phân tử kim cương. Bản thân phục cái dũng cảm của họ.

Mấy lời lăng nhăng nói chuyện cho mẫu Tết tha hương trước tiên của anh đỡ lưu giữ nhà. Nhưng cứng cáp cũng chẳng tất cả gì kể anh là Tết, mặc dù thế sang năm mới cũng chúc anh phần đông sự như ý vui vẻ.

Xem thêm: Top 10 Quán Ốc Ngon Rẻ Hà Nội Nổi Tiếng Bạn Đã Biết Chưa? Top 10 Các Quán Ốc Ngon Hà Nội Cho Dân Sành Ăn

Nguyễn Gia Trí

Về xưởng thợ, theo Hoàng Hưng, từ sau cuộc triển lãm năm 1938 của trường mỹ thuật Đông Dương, Nguyễn Gia Trí đang lập xưởng vẽ sinh hoạt làng Thịnh Hào, bửa Tư Sở và trong những những thợ tô mài của ông, bao gồm người về sau nổi giờ như đơn vị văn Kim Lân, họa sĩ Nguyễn Trọng Hợp, đơn vị quay phim Nguyễn Đăng Bẩy3.

Xưởng thợ này tất yếu phải dứt hoạt đụng trong thời gian ông bị Pháp bắt và bị tù tội ở Vụ bạn dạng (Hoà Bình) cùng với Hoàng Đạo cùng Khái Hưng, từ 1941 cho 1943.

Theo đơn vị báo Như Phong Lê Văn Tiến4,từ 1943 mang lại 1945, Nguyễn Gia Trí lập xưởng vẽ sinh hoạt chân đê La Thành, khoảng chừng giữa đường từ núi Nùng (vườn Bách thảo) đến lớp đua ngựa cũ. è Khánh Triệu tức Nguyễn Tường Triệu, bé nuôi Khái Hưng, bé ruột độc nhất Linh, cũng nhớ sau thời điểm đi tù ở Vụ bản về, Nguyễn Giai Trí vẽ sống Quần Ngựa.

Vậy trong xưởng vẽ sinh sống Quần ngựa chiến này, Nguyễn Gia Trí đã tiến hành bức tranh tô mài lớn nhất của ông, xuất bán cho ông bà Drouin, nhưng ông kể tới trong tài liệu 12.

Sau đó, là thời hạn lưu vong sang Trung Hoa, nghỉ ngơi Thượng Hải với Hồng Kông, từ cuối năm 1946 cho 1952, công ty chúng tôi sẽ khám phá kỹ hơn quy trình tiến độ này khi nghiên cứu và phân tích về cuộc đời Nguyễn Gia Trí.

Ở đây, chỉ xin vắn tắt: Nguyễn Gia Trí về hà nội năm 1952, nghỉ ngơi lại cha tháng, rồi vào dùng Gòn, ông bị Pháp bắt đi an trí nghỉ ngơi Thủ Dầu Một trường đoản cú 1952 đến 1953.

Hiện nay, phần tiểu truyện Nguyễn Gia Trí, tự 1953 mang lại 1955, còn nhiều điểm chưa rõ, đề xuất ta chưa thể biết đích xác ông lập xưởng vẽ ở thành phố sài thành vào thời gian nào. Nhưng câu hỏi này hội chứng tỏ, sau 1954, khách cài tranh Nguyễn Gia Trí, đã trở lại như thời trước 1945, trong những đó bao gồm Tổng Thống Ngô Đình Diệm, năm 1957- 58, vẫn đặt thiết lập hai tranh, với mức giá hơn một triệu đồng,

Tuy nhiên, chứng trạng này chắc rằng đã không kéo dài, bởi như lời họa sỹ Phạm Tăng nói với bọn chúng tôi: thấy họa sỹ Nguyễn Gia Trí nghèo, phải ông đã giúp bằng cách mời ông Trí vẽ tranh hý họa trên báo với ông cùng khi Phạm Tăng đi Ý, Nguyễn Gia Trí vẽ thay.

Một điều chắc chắn là biến chuyển cố này đã góp phần vào sự đình trệ trong quá trình của họa sĩ Nguyễn Gia Trí năm 1961, khiến ông phải thải không còn thợ ra, thao tác làm việc một mình, như trong thư ông viết cho Phạm Tăng bên dưới đây.

Tài liệu 2

NGUYỄN GIA TRÍ

26/8 Đường Công-Lý nối dài

SAIGON

Anh Phạm Tăng thân

Anh ngoài ra phải nói đến lỗi chậm viết thư cho tôi thì tôi lại cám ơn anh về đã viết thơ mang lại tôi bây giờ.

Tôi được thư anh nói công việc học hành tôi cũng vui miệng lắm. Trước đó tôi cũng đều có tin anh vì chưng cụ Y mang đến tôi tuyệt anh gập cụ. Ráng tiếc sao anh ko sang Pháp học. Cầm đâu có biết những khó khăn của mình! tất cả lần có fan lại còn định mời cầm về dạy laque nữa mà lại cụ từ chối vì có bài toán không nhân tiện đi. Thế bảo sao ko bảo bản thân dạy. Tôi cũng chẳng luôn tiện nói rõ nguyên nhân gì từ bỏ xưa tới lúc này mình vẫn không hợp tác và ký kết được.

Anh định dủ tôi bày tranh cùng với anh à? Anh còn kỳ lạ gì laque lâu thế nào, mà lại từ đầu năm mới nay còn tồn tại mình tôi làm. Thợ bắt buộc thải hết, bởi tuy đã chũm sức tuy thế ông sao cưu mang mãi được. Tốn yếu lắm, thiết yếu cứ đi vay mượn về mãi nhưng mà làm. Thực trạng chán lắm. Tôi còn một esquisse khủng 3x4 thước, định làm từ năm trước mà cần thiết vẽ hoàn thành được. Bây chừ còn mấy cái nhỏ nhỏ tín đồ ta đặt có tác dụng đã lâu nhưng mà vẫn không xong.

Hình như anh học tập về gravure yêu cầu không? Món đó giỏi lắm. Chắc rằng về nhà sử dụng được đấy nhỉ.

Thôi tạm bợ biệt nhằm thư sau. Chúc anh thao tác thành công.

Nguyễn Gia Trí

Thư này còn mang đến biết: Phạm Tăng mời Nguyễn Gia Trí triển lãm bình thường ở nước ngoài quốc, dẫu vậy ông Trí tự chối, ông bảo: laque làm lâu lắm; tuyệt nhất là từ đầu xuân năm mới 1961 ông đã đề xuất thải không còn thợ ra, có tác dụng một mình, vị không thể vay tiền mãi nhưng mà làm.

Sự khiếu nại "làm sơn mài hết sức lâu" và tình trạng "túng bấn" này, được họa sỹ nhắc cho lần đầu, và ông đã còn đề cập lại các lần nữa, trong số những thư kế tiếp.

Mặc dù tình trạng chủ yếu trị đã vắt đổi: đồng đội Tổng thống Ngô Đình Diệm đã biết thành ám ngay cạnh và miền nam bộ bước vào nền Đệ Nhị cùng Hoà, nhưng chứng trạng "nợ nần" của Nguyễn Gia Trí vẫn kéo dãn từ 1961 cho 1965: khiến ông ước gồm "bạc triệu và thao tác trong một nhì năm không ngại sinh sống với nợ nần", cùng ông biết kia chỉ là: "câu chuyện mộng tưởng".

Ông nói: Bây giờ <1965> về chuyên môn tôi đã hiện đại nhiều. Ông phân tích và lý giải về bức Abstrait (Trừu tượng) bởi vì một fan Pháp lục trong đống phác họa, rồi đặt, chứ ở vn lúc ấy <1965> ko mấy người biết thưởng thức tranh trừu tượng. Cùng ông gửi cho Phạm Tăng hình một trong những tranh ông đang hoàn vớ trong 4 năm qua.

Khi thực trạng đã lắng xuống, năm 1965, Phạm Tăng liên hệ lại và dưới đấy là lá thư trả lời của Nguyễn Gia Trí.

Tài liệu 3

NGUYỄN GIA TRÍ

Hẻm 36, Số 26/8 đường cách Mạng

SAIGON

Anh Phạm Tăng thân,

Nhận được thư anh tôi khôn cùng mầng bởi vì đã thọ vắng tin anh. Từ bỏ hẹn vẫn viết dài cho anh mà lại nên trù trừ giờ new cầm cây viết viết được. Tuy vậy nhiều chuyện viết ra dài chiếc quá viết sao xuể được. Giờ đồng hồ hãy thì thầm tranh tô mài.

Thấy anh rứa mà không rõ công việc đó. Nó có tác dụng lâu la quá, đề xuất có khi nào anh thấy vào xưởng tôi đến một bức tranh nhỏ mà không có người đặt tiền hay đã trả tiền không còn rồi? hiện giờ tôi còn nợ tiền bố bốn bức tranh cỡ 60x80 mà bao gồm cái chưa ban đầu vẽ được một nét. Nghĩ đến mà nóng ruột. Cho nên vì vậy tôi còn lưu giữ cũng đã từng anh nói câu chuyện bày tranh sống ngoại quốc, tôi mong mà chẳng thể nào có tác dụng được. Đành sinh sống qua ngày vào cái yếu tố hoàn cảnh chật khiêm tốn nước mình. Dòng sơn mài nó quan trọng sản xuất nhiều được nhưng không phương sợ đến mẫu phẩm của nó. Hoặc giả phải gồm vốn bạc bẽo triệu thì trong các những thành phầm chọn lọc họa chăng được một nửa có thể kha khá. Bạc đãi triệu và thao tác làm việc trong một nhì năm không phải lo ngại sinh sống cùng nợ nần. Nói cách khác là một mẩu chuyện mộng tưởng.

Tôi thành thực ko tiếc gì, vì vẫn làm hết mức độ mình. Hiện thời về nghệ thuật tôi đã văn minh nhiều. Nhân tiện gởi anh mấy tấm hình anh coi, cùng tưởng tượng thật nó nỗ lực nào. Loại thuyền nó bao gồm matière tương tự như aquarelle. Còn dòng abstrait là 1 trong những ông Pháp ông lục trong gò esquisse thấy rồi đặt, chứ còn bỗng dưng dưng tại chỗ này mấy lúc có tín đồ thưởng thức?

Anh có lòng nghĩ cho tôi sinh hoạt xa xôi thực quý hóa.

Lâu lâu anh hãy viết thư về thủ thỉ của anh có tác dụng ăn. Được tin anh vẫn lập mái ấm gia đình bên kia xin bao gồm lời mừng.

Thân mến.

Nguyễn Gia Trí

Tháng 9/1965, Phạm Tăng viết thư về, chắc hẳn rằng vẫn để giục Nguyễn Gia Trí triển lãm tranh chung. Vì thế, Nguyễn Gia Trí mới trách nhẹ: "Anh nỗ lực mà không hiểu rõ chuyện!" cùng ông nói lại: đánh mài làm cho lâu lắm nên có khi nào anh thấy vào xưởng vẽ của tôi tất cả đến một bức tranh bé dại mà không tồn tại người để tiền hay đã trả không còn tiền rồi?

Ông còn mang đến biết: hiện giờ ông còn nợ tiền ba bốn bức tranh cỡ 60x80 cm, cơ mà chưa bước đầu vẽ được một nét. Tất nhiên ông có muốn triển lãm tranh ở quốc tế nhưng tất yêu làm được, vì "Cái sơn mài nó bắt buộc sản xuất nhiều được nhưng không phương sợ hãi đến chiếc phẩm của nó. Hoặc đưa phải tất cả vốn bội bạc triệu thì trong các những thành phầm chọn thanh lọc họa chăng được một nửa có thể kha khá. Bạc đãi triệu và làm việc trong một hai năm không lo sinh sống và nợ nần. Nói theo cách khác là một mẩu truyện mộng tưởng".

Tóm lại, trong thư này, Nguyễn Gia Trí xác minh một lần nữa:

- sơn mài làm lâu lắm, nếu làm cho nhanh bức ảnh mất giá trị.

- Sự "tiến bộ" cơ mà Nguyễn Gia Trí nói tới ở đây sẽ tiến hành thể hiện nay trong bộ cha bức tranh khiến cho Thư Viện tổ quốc (1967-1970) và tác phẩm phệ Vườn Xuân phái mạnh Trung Bắc (bắt đầu từ 1973, hoàn chỉnh sau 1975), hiện tại trưng bè đảng ở kho lưu trữ bảo tàng Mỹ Thuật TP hồ Chí Minh.